20.03.2018.

Žena – simbol američkog modernizma

Nadežda Pajković

Nakon razigranog Francuza Henrija Matissea, o kom smo pisali prošlog meseca, putujemo na novi kontinent i bavimo se životom i opusom začetnice američkog modernizma – genijalnom Georgiom O’Keeffe.

georgia o'keeffe

Konačno, slikarka!

Slikarka Georgia O’Keeffe imala je ogroman udeo u razvoju američkog modernizma i povezivanja američke umetnosti s evropskim pokretima avangarde početkom 20. veka.

Tokom sedam dekada ova genijalna žena proizvela je neizmerno značajan slikarski opus, a neprestano oduševljavala sposobnošću da uhvati emociju i moć objekata uz pomoć igre s apstraktnim formama. O’Keeffe je prva američka modernistkinja koja svojim naslikanim cvetovima, pustim predelima i mrtvim prirodama postaje važan deo ikonografije američkog umetničkog pejzaža.

Tokom sedam dekada ova genijalna žena proizvela je neizmerno značajan slikarski opus, a neprestano oduševljavala sposobnošću da uhvati emociju i moć objekata uz pomoć igre apstraktnim formama

Rođena 1887. godine u američkoj državi Vinskonsin, Georgia otkriva umetnost rano u životu. Školuje se na čikaškom Institutu za umetnost (1905), Univerzitetu Virdžinije (1912) i na koledžu Kolumbija u Njujorku (1914‒1916). Postaje profesorka i predaje širom Amerike u periodu od 1911. do 1918. godine. Paralelno s profesorskim angažmanom ona proizvodi seriju crteža ugljem, koji vode njenu karijeru u jednom neočekivanom pravcu. Ovi radovi privlače pažnju eminentnog fotografa i vlasnika nekoliko važnih njujorških galerija – Alfreda Stieglitza, koji je, navodno, oduševljeno uzvikivao: „Konačno žena stvara na papiru!“ Njene crteže izlaže u jednoj od svojih galerija zajedno s raznim, u to vreme cenjenim avangardistima Evrope i Amerike.

Stieglitz krug

Uz podršku, kako emotivnu, tako i finansijsku, koju joj je Stieglitz pružao, Georgia napušta profesorski posao i seli se u Njujork gde počinje da se bavi isključivo stvaranjem umetnosti. Njih dvoje se venčavaju 1924. godine i od tada, pa sve do njegove smrti 1946. godine, Stieglitz je odlučno promovisao njene radove organizujući joj 22 samostalne izložbe i nebrojeno mnogo zajedničkih. Kao članica veoma cenjenog Stieglitz kruga družila se sa američkim modernistima kao što su Arthur Dove, John Marin, Marsden Hartley i Charles Demuth, fotografima poput Paula Stranda i Edwarda J. Steichena, kao i mnogim uticajnim umetničkim kritičarima i piscima. Ovakva prijateljstva i saradnje uticali su na Georgijin rad i napredak.

Ovekovečavanjem životinjskih lobanja na platnu ona nema za cilj da simbolizuje smrt već bezvremenu lepotu pustinje

Tokom 20-ih godina prošlog veka Georgia slika seriju arhitektonskih pejzaža koja prikazuje nebodere i nebo iznad Njujorka. Iako je ova serija bila popularna kod publike, Georgia sebe pronalazi u slikama inspirisanim botanikom, cvećem, te u tom smeru nastavlja da razvija stil. Na velikim formatima ona zumira pupoljke cvetova i uvlači posmatrača u sliku. Na taj način, uveličavanjem, ona od nekih poznatih ili prepoznatljivih objekata pravi apstraktne forme i na konto te ideje stiče reputaciju najinovativnije modernistkinje.

Picture 017

Hibiskus i cvet plumerije (1939). vlasništvo kuće Smithsonian

Krajem 20-ih ona putuje u Novi Meksiko, gde biva inspirisana krajolikom, te sledećih dvadeset godina tamo stvara u samoći, vraćajući se u Njujork isključivo zbog postavljanja izložbi. Trajno se seli u Novi Meksiko nakon Stieglizove smrti, 1949.

Lepota pustinje kao inspiracija

Upravo tamo nastaju neke od njenih najprepoznatljivijih slika. Subjekti joj postaju životinjske lobanje i istrošene planine koje dominiraju krajolikom. Najpoznatije slike iz ove serije su Kravlja lobanja: Crvena, Bela i Plava, zatim Kravlja lobanja sa Calico ružama. Ovekovečavanjem ovakvih predmeta ona nema za cilj da simbolizuje smrt već bezvremenu lepotu pustinje.

Kravlja lobanja s Calico ružama

Kravlja lobanja s Calico ružama

Kasnije u radu kombinuje skeletalne objekte i pejzaže na istim kompozicijama. Rezultati su provokativni i uznemirujući, a zbog čudne jukstapozicije ove serije nazivaju surealnim.

Iako su pustinjske kosti Novog Meksika pokrenule Georgijinu maštu, bio je to maestralni pejzaž, sa svojim neobičnim geološkim formama, živim bojama, čistom, jarkom svetlošću i egzotičnom vegetacijom, koji je držao njenu pažnju preko četiri dekade. Često je slikala stene, planine, u vidu dramatičnih zumova, slično kao s ranijim serijama cvetnih pupoljaka.

Iako su pustinjske kosti Novog Meksika pokrenule Georgijinu maštu, bio je to maestralni pejzaž, sa svojim neobičnim geološkim formama, živim bojama, čistom i jarkom svetlošću i egzotičnom vegetacijom, koji je držao njenu pažnju više od  četiri dekade

Posedovala je dve kuće na severu Santa Fea – prva, njena letnja vikendica je na čuvenom Ranču duhova (Ghost Ranch), smeštena među 700 litica i s pogledom na Pedernal, dok se druga, zimsko boravište nalazi u malom gradu Abikjo. Iako su obe lokacije bile zaista sjajne, dovratak zimske rezidencije bio je posebno inspirativan za nju, te se pojavljuje na više od 30 slika nastalih od 1946. do 1960. godine.

Ptičija perspektiva na gigantskim formatima

Od pedesetih godina O’Keeffe putuje širom sveta, a boravak u avionu inspiriše nove dve serije slika – seriju rečnih meandara prikazanih iz ptičje perspektive (najpoznatija slika iz ove serije je Bila je plava i zelena (It Was Blue and Green) koja se nalazi u njujorškom muzeju Whitney, kao i seriju slika na kojima vidimo nebo, tj. oblake (iz ove serije ističe se slika Nebo iznad oblaka IVSky Above Clouds IV), a koja se nalazi u čikaškom umetničkom institutu. Kroz ove serije ona menja i dimenzije platna – postaju sve veća, što reflektuje Georgijin pogled na svet koji se proširio s putovanjima i novim otkrićima.

Nebo iznad oblaka IV

Nebo iznad oblaka IV

Poslednje dve dekade života bila je relativno neproduktivna, usled sve lošijeg zdravlja i slepila. Kada je umrla 1986, s punih 98 godina, njen pepeo rasut je po pustinjama Novog Meksika koje je obožavala.

Bogata zaostavština od preko 900 slika ne prestaje da inspiriše mlade generacije i ljubitelje umetnosti, ali i modne dizajnere poput Marie Grazie Chiuri, čija je prošlogodišnja kolekcija za Dior bila posvećena upravo ovoj slikarki.